Zmiana czasu październik 2026: nadgodzina i dodatek nocny w wypłacie
czytaj więcej
Potrzebujesz kogoś na kilka dni w roku. Trochę pracy wiosną, trochę jesienią, razem może dwa tygodnie. Żeby nie podpisywać papierów za każdym razem, robisz jedną umowę zlecenia na czas nieokreślony i… po trzech miesiącach możesz mieć obowiązek zapisać tę osobę do pracowniczych planów kapitałowych, czyli PPK.
Na tę pułapkę trafiłem, gdy przygotowywałem umowę zlecenia dla osoby, która miała pracować w kilku krótkich blokach w ciągu roku. Poniżej wyjaśniam, jak wygląda PPK a umowa zlecenie w praktyce: kogo PPK w ogóle dotyczy, od kiedy liczą się 3 miesiące, jak ułożyć umowy, żeby problem nie powstał, i dlaczego deklaracja rezygnacji dołożona do umowy to zły pomysł, także w mikrofirmie.
Spis treści
Kogo dotyczy PPK na umowie zlecenie?
Zleceniobiorca jest dla ustawy „osobą zatrudnioną”, gdy skończył 18 lat i z Twojego zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 2 ust. 1 pkt 18 lit. d ustawy o pracowniczych planach kapitałowych). PPK nie dotyczy więc „każdego na zleceniu”.
Liczy się jedno: czy od tego zlecenia płacisz obowiązkowe składki emerytalną i rentową. Nie liczba godzin. Kto od Twojego zlecenia płaci te składki tylko dobrowolnie, do PPK z tej umowy nie wchodzi.
Poza automatycznym zapisem najczęściej zostaje pięć grup:
- school
Student albo uczeń do 26 lat
Ze zlecenia nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), więc nie jest osobą zatrudnioną w rozumieniu ustawy o PPK.
- work
Osoba z etatem w innej firmie
Jeśli podstawa składek z jej etatu (zwykle pensja brutto), przeliczona na miesiąc, wynosi co najmniej płacę minimalną, składki emerytalna i rentowa od Twojego zlecenia są dla niej dobrowolne (art. 9 ust. 1 i 1a tej samej ustawy). Przy niższej pensji składki od zlecenia są obowiązkowe.
- storefront
Osoba z własną firmą
Jeśli ze swojej firmy płaci zwykłe składki ZUS, a podstawa składek z Twojego zlecenia (zwykle wynagrodzenie brutto) jest niższa niż najniższa podstawa przedsiębiorcy, czyli 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, to składki emerytalną i rentową od Twojego zlecenia płaci tylko dobrowolnie (art. 9 ust. 2a i art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Kwotę na dany rok podaje ZUS.
Inaczej jest przy ulgach. Z preferencyjnym ZUS (niższe składki przez 24 miesiące, liczone od założenia firmy albo od końca „ulgi na start”) albo z „małym ZUS plus” (składki liczone od dochodu) płaci składki obowiązkowo i z firmy, i od Twojego zlecenia. Na „uldze na start” (pierwsze 6 miesięcy firmy bez składek społecznych, art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców) z firmy tych składek nie płaci, więc od Twojego zlecenia są obowiązkowe. W każdym z tych trzech przypadków zleceniobiorca może trafić do PPK.
- assignment
Osoba z wcześniejszym zleceniem w innej firmie
Jeśli wcześniej zawarła zlecenie z inną firmą, to zlecenie nadal trwa, a podstawa składek z niego wynosi w danym miesiącu co najmniej płacę minimalną, od Twojego zlecenia płaci składki emerytalną i rentową tylko dobrowolnie (art. 9 ust. 2 i 2c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
- elderly
Osoba, która skończyła 55 lat
Do PPK trafia tylko na własny wniosek. Kto w pierwszym dniu zatrudnienia ma już skończone 70 lat, nie trafia wcale (art. 15 ustawy o PPK).
Skąd wiesz, w której grupie jest Twój zleceniobiorca? Z oświadczenia do ZUS, które zwykle i tak zbierasz od zleceniobiorcy: czy studiuje, czy ma etat, inne umowy albo własną firmę. W PPK zostaje najczęściej ktoś, kto nie studiuje, nie ma etatu, nie prowadzi firmy ze zwykłymi składkami ZUS, nie ma zawartego wcześniej i nadal trwającego zlecenia w innej firmie z wynagrodzeniem co najmniej równym płacy minimalnej i nie skończył 55 lat.
To samo oświadczenie decyduje też o tym, ile brutto wpisać w umowie, żeby zleceniobiorca dostał umówioną kwotę na rękę, i ile kosztuje to firmę, co policzyłem we wpisie Umowa zlecenie brutto netto: stawka na rękę i koszt firmy w 2026.
Od kiedy liczą się 3 miesiące zatrudnienia w PPK?
Za zleceniobiorcę, którego PPK obejmuje, firma zawiera w jego imieniu umowę o prowadzenie PPK, czyli zapisuje go do PPK, najpóźniej do 10. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym minęły 3 miesiące zatrudnienia (art. 16 ust. 1 ustawy o PPK). Przed tym terminem zleceniobiorca może złożyć pisemną deklarację, że nie chce wpłat do PPK.
Haczyk siedzi w słowie „zatrudnienie”. Przy zleceniu ustawa liczy je od dnia rozpoczęcia wpisanego w umowie do dnia jej rozwiązania lub wygaśnięcia (art. 2 ust. 1 pkt 15 lit. b ustawy o PPK). Dokładnie tak samo długo trwają obowiązkowe ubezpieczenia zleceniobiorcy w ZUS (art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
Dlatego dzień rozpoczęcia wpisany w umowie musi być prawdziwy, także wtedy, gdy podpisujecie ją kilka dni po starcie pracy. Jak to zapisać bez daty wstecznej, pokazałem w tekście Umowa zlecenia podpisana po rozpoczęciu pracy: data, ZUS i wypłata.
Ustawa nie liczy dni pracy, tylko czas trwania umowy. Umowa na czas nieokreślony „trwa” także w miesiącach, w których nikt nic nie robi.
Przykład. Umowa zlecenia na czas nieokreślony od 15 stycznia, praca 5 dni w marcu i 5 dni w listopadzie. Trzy miesiące zatrudnienia mijają w kwietniu, więc umowę o prowadzenie PPK trzeba zawrzeć do 10 maja. W tym czasie zleceniobiorca przepracował… 5 dni.
A jeśli Twoja firma w ogóle nie ma PPK? Wtedy przed umową o prowadzenie PPK musisz zawrzeć umowę o zarządzanie PPK, czyli umowę firmy z instytucją finansową, która będzie prowadzić PPK, najpóźniej 10 dni roboczych przed tym terminem (art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1). Kto się z tym spóźni, ryzykuje grzywnę do 1,5% funduszu wynagrodzeń, czyli łącznej kwoty wynagrodzeń wypłaconych przez firmę w poprzednim roku obrotowym (art. 106).
Umowa zlecenia a PPK przy pracy w blokach: osobne zlecenie na każdy blok
Rozwiązanie jest proste: zamiast jednej umowy bez końca podpisujesz zlecenie na konkretny blok pracy, z datą od i do. Gdy blok się kończy, umowa wygasa, a zleceniobiorcę wyrejestrowujesz z ZUS.
Czy kolejne bloki nie zsumują się w 3 miesiące? Zsumują się, ale tylko te z ostatniego roku. Do okresu zatrudnienia wlicza się okresy z poprzednich 12 miesięcy w tej samej firmie (art. 16 ust. 2 ustawy o PPK). Dwa tygodnie pracy rozłożone na rok są daleko od 3 miesięcy.

Koszt tego rozwiązania to papierologia. Przy każdym bloku płatnik składek, czyli Ty jako zleceniodawca, zgłasza zleceniobiorcę do ZUS w ciągu 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczenia i wyrejestrowuje go w ciągu 7 dni od wygaśnięcia umowy (art. 36 ust. 4 i 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przy kilku blokach w roku to kilka formularzy więcej.
Żeby nie podpisywać za każdym razem nowego kompletu dokumentów, w pierwszej umowie zapisałem, że kolejny blok zlecam e-mailem: rodzaj pracy i termin od do. Gdy zleceniobiorca odpisze, że przyjmuje, jest to osobne zlecenie na tych samych warunkach.
W tej samej umowie kusiło mnie jeszcze, żeby część stawki nazwać zapłatą za prawa autorskie, a dlaczego z tego zrezygnowałem, opisałem we wpisie 50% koszty uzyskania przychodu na zleceniu - kiedy się nie opłaca.
Jedno zastrzeżenie: daty bloków muszą odpowiadać prawdziwej pracy. Jeśli ktoś pracuje u Ciebie bez przerwy przez pół roku, podział na kilka umów nic nie da, bo okresy z 12 miesięcy i tak się zsumują.
Deklaracja rezygnacji z PPK w pakiecie do podpisu - dlaczego to ryzyko
Uczestnictwo w PPK jest dobrowolne (art. 23 ust. 1 ustawy o PPK), a rezygnacja to pisemna deklaracja samego zleceniobiorcy (art. 16 ust. 1 i art. 23 ust. 2). Kusi więc, żeby gotowy formularz dołożyć do umowy i oświadczenia do ZUS. Jeden podpis więcej i temat zamknięty.
Tylko że ustawa karze za nakłanianie do rezygnacji z oszczędzania w PPK. Grzywna wynosi do 1,5% funduszu wynagrodzeń firmy z poprzedniego roku obrotowego (art. 108). Deklaracja włożona między dokumenty „do podpisania” łatwo wygląda na warunek współpracy.
Poinformować zleceniobiorcę o zasadach PPK możesz (art. 14 ust. 4). Deklarację może też złożyć sam, z własnej woli. Ale przy pracy w blokach w ogóle jej nie potrzebujesz, bo obowiązek PPK nie powstaje.
Mikroprzedsiębiorca i PPK: kiedy przepisów nie stosujesz
Ustawy o PPK nie stosuje się do mikroprzedsiębiorcy, jeżeli wszystkie osoby zatrudnione złożą mu deklarację rezygnacji z wpłat (art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o PPK).
Mikroprzedsiębiorca to firma, która w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych zatrudniała średniorocznie mniej niż 10 pracowników i miała roczny obrót netto albo sumę aktywów nie większą niż równowartość 2 mln euro (art. 7 ust. 1 pkt 1 Prawa przedsiębiorców).
Ważne jest słowo WSZYSTKIE. Jeden zleceniobiorca objęty PPK bez deklaracji i zwolnienie przestaje działać. Do tego deklaracje muszą być dobrowolne, więc kara za nakłanianie z art. 108 dotyczy mikrofirm tak samo. Ustawa każe też stosować tu odpowiednio zasadę ponownego zapisu co 4 lata (art. 23 ust. 5 i 6), więc deklaracja nie zamyka sprawy na zawsze.
Dlatego przy dorywczym zleceniobiorcy prościej jest nie dopuścić, żeby stał się osobą objętą PPK, niż zbierać od niego rezygnację.
Najczęstsze pytania: PPK a umowa zlecenie
Czy student na umowie zlecenie musi być w PPK?+
Nie, chyba że ma u Ciebie także umowę o pracę. Student do 26 lat nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym ze zlecenia, więc nie jest osobą zatrudnioną w rozumieniu ustawy o PPK. Zlecenie u własnego pracodawcy liczy się jak etat (art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Gdy skończy 26 lat albo przestanie studiować, sprawdź jego sytuację od nowa.
Czy PPK na umowie zlecenie zależy od liczby przepracowanych godzin?+
Nie. Liczy się czas trwania umowy, od daty rozpoczęcia wpisanej w umowie do jej rozwiązania lub wygaśnięcia. Jeśli składki emerytalna i rentowa są obowiązkowe, umowa na czas nieokreślony z kilkoma dniami pracy po 3 miesiącach spełnia warunek tak samo jak praca codzienna.
Czy firma bez PPK musi coś zrobić, gdy zatrudnia zleceniobiorcę?+
Dopiero wtedy, gdy ma osobę, za którą musi zawrzeć umowę o prowadzenie PPK. Przy zleceniu to zleceniobiorca z obowiązkowymi składkami emerytalną i rentową po 3 miesiącach zatrudnienia. Wtedy firma najpierw zawiera umowę o zarządzanie PPK.
Czy mogę poprosić zleceniobiorcę o podpisanie rezygnacji z PPK?+
Poinformować go o zasadach PPK możesz, namawiać do rezygnacji już nie. Za nakłanianie grozi grzywna do 1,5% funduszu wynagrodzeń z poprzedniego roku obrotowego.
Pamiętaj: przy zleceniobiorcy, który pracuje u Ciebie kilka dni w roku, o PPK decyduje to, jak długo trwa umowa, a nie to, ile on pracuje. Zlecenie na każdy blok z datą od do załatwia sprawę bez żadnych deklaracji.
Jeśli chcesz, żeby zgłoszenia do ZUS przy każdym bloku i rozliczenia zleceniobiorców pilnował ktoś za Ciebie, zajrzyj do naszej oferty Księgowość, w której są też kadry i płace.

