Zmiana czasu październik 2026: nadgodzina i dodatek nocny w wypłacie
czytaj więcej
Umówiłeś się z kimś na zlecenie, ta osoba przyszła i zaczęła pracę, a umowa… jeszcze leży niepodpisana. Podpisujecie ją dwa, trzy dni później. Taka umowa zlecenia podpisana po rozpoczęciu pracy rodzi trzy pytania: jaką datę na niej wpisać, od kiedy liczyć termin zgłoszenia do ZUS i co zrobić z wypłatą.
Niedawno miałem dokładnie taką sytuację u siebie w firmie. Da się to poukładać tak, żeby papiery zgadzały się z tym, co działo się naprawdę, a termin w ZUS nie przepadł.
Spis treści
Ustna umowa zlecenia, a pisemna dopiero po kilku dniach: jaką datę wpisać?
Przepisy nie wymagają, żeby umowa zlecenia była na piśmie. Oświadczenie woli można wyrazić każdym zachowaniem, które ją dostatecznie ujawnia (art. 60 Kodeksu cywilnego). Jeśli ustaliliście zakres pracy i wynagrodzenie, a zleceniobiorca zaczął pracować, umowa już istnieje, tylko ustna.
Jedno zastrzeżenie. Gdy umowa nie została zawarta na piśmie, elektronicznie ani w formie dokumentowej (np. mailem), firma musi jeszcze przed pierwszym dniem pracy potwierdzić zleceniobiorcy w jednej z tych form, jak będziecie potwierdzać przepracowane godziny (art. 8b ust. 3 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę). Wystarczy krótki mail. Bez takiego potwierdzenia liczbę godzin przed wypłatą podaje sam zleceniobiorca (art. 8b ust. 2).
Kusi, żeby wpisać na umowie datę pierwszego dnia pracy. Nie rób tego. Datą umowy jest dzień, w którym ją faktycznie podpisujecie. Dokument z wcześniejszą datą mówi coś, czego nie było, a przy kontroli albo sporze to Ty musisz się z niego tłumaczyć.
Zamiast tego dopisz w umowie jedno zdanie, mniej więcej takie: „Strony potwierdzają, że Zleceniobiorca wykonuje zlecenie od dnia 6 października na podstawie ustnego uzgodnienia, a niniejsza umowa obejmuje również ten okres”. Wynagrodzenie za te dni i tak się należy, bo umowa ustna już obowiązywała (art. 735 § 1 Kodeksu cywilnego), ale dzięki temu zapisowi masz to na piśmie, razem z prawdziwym dniem rozpoczęcia pracy. Ten dzień przyda się zaraz przy ZUS.
W tej samej umowie wpisz sposób potwierdzania liczby godzin (art. 8b ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę), a za dni sprzed podpisu zbierz od zleceniobiorcy zestawienie przepracowanych godzin.
Zgłoszenie umowy zlecenia do ZUS: 7 dni od pierwszego dnia pracy
Zgłoszenie do ubezpieczeń składasz w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia (art. 36 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). A obowiązek ubezpieczenia zleceniobiorcy powstaje od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania (art. 13 pkt 2 tej ustawy).
Przy umowie zlecenia podpisanej po rozpoczęciu pracy termin liczysz więc od pierwszego dnia pracy, a nie od dnia podpisu. Te dwa dni opóźnienia z podpisem zjadają Ci część z siedmiu dni na zgłoszenie.
Jak liczyć? Dnia, w którym zdarzenie nastąpiło, nie wlicza się do terminu, a termin kończy się z upływem ostatniego dnia (art. 111 Kodeksu cywilnego). Przykład:
- pierwszy dzień pracy: 6 października,
- podpisanie umowy: 8 października,
- ostatni dzień na zgłoszenie do ZUS: 13 października (6 + 7).

Zgłoszenie robisz na druku ZUS ZUA (składki społeczne i zdrowotna) albo ZUS ZZA (tylko zdrowotna), z kodem tytułu ubezpieczenia zaczynającym się od 04. Tak opisuje to poradnik ZUS o umowach cywilnoprawnych.
Spóźnienie ma też skutek dla samego zleceniobiorcy. Ubezpieczenie chorobowe jest na zleceniu dobrowolne. Jeśli zleceniobiorca chce je mieć, a Ty złożysz zgłoszenie w ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy, chorobowe obejmuje go od dnia wskazanego w zgłoszeniu. Po terminie obejmie go najwcześniej od dnia, w którym zgłoszenie trafiło do ZUS (ten sam poradnik ZUS).
Student do 26 lat albo osoba z etatem: kiedy nie zgłaszasz zlecenia do ZUS, a kiedy tylko do zdrowotnego
Uczniowie szkół ponadpodstawowych i studenci do ukończenia 26 lat nie podlegają ze zlecenia obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). ZUS dodaje, że w konsekwencji nie podlegają z tego tytułu także ubezpieczeniu zdrowotnemu. Takiej osoby w ogóle nie zgłaszasz, więc termin 7 dni jej nie dotyczy.
Uwaga na wyjątek: jeśli student jest jednocześnie Twoim pracownikiem na etacie, ze zlecenia u Ciebie płacisz za niego wszystkie składki, tak jak od pensji (poradnik ZUS).
Inny częsty przypadek to osoba z etatem w innej firmie. Gdy jej wynagrodzenie z etatu, od którego płaci składki, wynosi w przeliczeniu na miesiąc co najmniej płacę minimalną (w 2026 r. 4806 zł brutto, rozporządzenie w sprawie minimalnego wynagrodzenia), składki emerytalna i rentowa od Twojego zlecenia są dla niej dobrowolne (art. 9 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przy niższej pensji, np. z części etatu, składki emerytalna i rentowa od Twojego zlecenia są obowiązkowe (art. 9 ust. 1a tej ustawy). Składka zdrowotna zostaje w obu przypadkach, więc taką osobę zgłaszasz co najmniej na druku ZUS ZZA, w tym samym terminie 7 dni (poradnik ZUS).
Oświadczenie zleceniobiorcy do celów ZUS zbierasz w dniu podpisania
Skąd wiesz, czy zleceniobiorca studiuje, ile ma lat, czy ma etat albo inne zlecenia? Z jego oświadczenia. Zbierz je w dniu podpisania umowy, a nie przy pierwszej wypłacie, bo od niego zależy, czy w ogóle zgłaszasz tę osobę do ZUS i na jakim druku. A termin już biegnie.
ZUS w poradniku pisze, że przy studencie oświadczenie powinno zawierać:
- oświadczenie o statusie studenta albo ucznia, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej,
- zobowiązanie, że zleceniobiorca poinformuje Cię na piśmie o każdej zmianie tego statusu, np. o skreśleniu z listy studentów,
- Twoją adnotację, że widziałeś legitymację i dane się zgadzają.
To samo oświadczenie rozstrzyga też, czy zleceniobiorca trafi do pracowniczych planów kapitałowych (PPK). Grupy osób opisałem w tekście PPK a umowa zlecenie: kiedy dorywczy zleceniobiorca trafia do PPK.
Jaką kwotę wpisać w umowie, gdy umówiliście się na kwotę na rękę?
Przy zleceniu często umawiasz się na stawkę „na rękę”. Kłopot w tym, że ta sama stawka na rękę daje różne brutto, zależnie od sytuacji zleceniobiorcy. Osoby do 26 lat zwykle nie płacą PIT (podatku dochodowego), bo ich przychody m.in. z etatu i zlecenia są zwolnione do 85 528 zł w roku (art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o PIT). Student do 26 lat nie płaci do tego składek, więc brutto równa się kwocie na rękę. Osoba do 26 lat bez statusu studenta płaci już składki. Kto ma umowę u Ciebie jako jedyną pracę i skończył 26 lat, płaci i składki, i podatek. W każdym wariancie za godzinę pracy co do zasady należy się co najmniej minimalna stawka godzinowa: w 2026 r. 31,40 zł brutto (art. 8a ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę i § 2 rozporządzenia w sprawie minimalnego wynagrodzenia).
Dlatego pole z kwotą brutto zostaw puste, dopóki nie masz oświadczenia, i wpisz ją przy podpisie, kiedy już wiesz, kto siedzi naprzeciwko. Kwota na ślepo kończy się źle w obie strony:
- wpiszesz za mało, a zleceniobiorca ma pełne składki: dostanie mniej na rękę, niż mu obiecałeś,
- wpiszesz za dużo, a to student: firma przepłaci, a umowa nie zgadza się z tym, na co się umawialiście.
Jak przeliczyć stawkę na rękę na brutto w każdym wariancie, pokazałem z liczbami w tekście Umowa zlecenie brutto netto: stawka na rękę i koszt firmy w 2026.
Umowa zlecenie: wypłata gotówką, gdy nie masz numeru konta
Zdarza się, że zleceniobiorca nie podał numeru konta i chce dostać pieniądze do ręki. Przy zleceniu to dopuszczalne. Zasada, że wynagrodzenie idzie na konto, chyba że ktoś złożył wniosek o wypłatę do rąk własnych, dotyczy pracowników na etacie (art. 86 § 3 Kodeksu pracy).
Przy gotówce pamiętaj o dwóch rzeczach:
- pokwitowanie - płacąc, możesz żądać od zleceniobiorcy pokwitowania (art. 462 Kodeksu cywilnego). Przygotuj je z kwotą, datą i podpisem, bo to Twój najmocniejszy dowód zapłaty,
- rozliczenie przed wypłatą - jako płatnik pobierasz zaliczkę na podatek i potrącasz z wynagrodzenia składki finansowane przez zleceniobiorcę: jego część składek społecznych i całą składkę zdrowotną (art. 41 ust. 1 ustawy o PIT, art. 17 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej). Kwotę do ręki niech więc policzy księgowa, zanim pieniądze opuszczą kasę.
W umowie zapisz, że wynagrodzenie jest płatne gotówką za pokwitowaniem albo przelewem na rachunek, który zleceniobiorca wskaże, np. mailem. Jeśli później poda numer konta, kolejne wypłaty idą przelewem bez aneksu.
Co zrobić w dniu podpisania umowy zlecenia?
Umowa z prawdziwą datą
Data podpisania, zapis, że umowa obejmuje pracę od pierwszego dnia, i sposób potwierdzania godzin. Za dni sprzed podpisu zestawienie godzin.
Oświadczenie zleceniobiorcy
Wiek, nauka, etat, inne zlecenia i firma. Z niego wiesz, czy zgłaszasz do ZUS i na jakim druku.
Kwota brutto
Wpisujesz ją dopiero po oświadczeniu, tak żeby na rękę wyszło tyle, ile ustaliliście.
Zgłoszenie do ZUS
W ciągu 7 dni od pierwszego dnia pracy, a nie od podpisu.
Najczęstsze pytania o umowę zlecenia podpisaną po starcie pracy
Czy umowa zlecenia może być ustna?+
Tak. Kodeks cywilny nie wymaga dla niej formy pisemnej, a wolę można wyrazić każdym zachowaniem (art. 60). Przed startem pracy firma musi jednak potwierdzić zleceniobiorcy np. mailem, jak będą liczone godziny (art. 8b ust. 3 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę). Umowę na piśmie warto podpisać jak najszybciej, bo jest dowodem warunków i daty rozpoczęcia pracy.
Czy można antydatować umowę zlecenia?+
Nie wpisuj daty wstecznej. Datujesz umowę dniem podpisania i dopisujesz, że obejmuje pracę wykonywaną od pierwszego dnia na podstawie ustnego uzgodnienia.
Od kiedy liczy się 7 dni na zgłoszenie zleceniobiorcy do ZUS?+
Od dnia rozpoczęcia wykonywania umowy, nie od podpisu (art. 36 ust. 4 i art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przy starcie 6 października termin mija 13 października.
Co grozi za zgłoszenie umowy zlecenia do ZUS po terminie?+
Płatnik, który nie zgłasza wymaganych danych, podlega karze grzywny do 46 000 zł (art. 98 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zleceniobiorca, który chciał dobrowolne chorobowe, będzie nim objęty najwcześniej od dnia, w którym zgłoszenie trafi do ZUS. Spóźnione zgłoszenie złóż więc od razu, z prawdziwą datą rozpoczęcia pracy.
Czy studenta do 26 lat na zleceniu zgłasza się do ZUS?+
Nie, jeśli nie jest jednocześnie Twoim pracownikiem. Uczeń szkoły ponadpodstawowej i student do ukończenia 26 lat nie podlega ze zlecenia ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), a według ZUS w konsekwencji także pozostałym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Dlatego go nie zgłaszasz.
Pamiętaj: umowa zlecenia podpisana po rozpoczęciu pracy jest dopuszczalna, problemem bywa data wsteczna, niepotwierdzone godziny i przegapiony termin w ZUS. Umowę datuj dniem podpisu, w treści zapisz prawdziwy dzień startu i sposób potwierdzania godzin, oświadczenie zbierz od razu, a 7 dni licz od pierwszego dnia pracy.
Jeśli nie chcesz sam pilnować zgłoszeń i rozliczeń zleceniobiorców, możemy prowadzić Twoje kadry i płace razem z księgowością. Napisz albo zadzwoń, a ustalimy, czego potrzebujesz.

