Zmiana czasu październik 2026: nadgodzina i dodatek nocny w wypłacie
czytaj więcej
Twoi pracownicy piorą odzież roboczą w domu, a Ty chcesz im za to oddawać pieniądze co miesiąc, razem z pensją. Biuro rachunkowe wpisuje na liście płac ekwiwalent za pranie odzieży roboczej i… czy może go puścić bez podatku i bez składek ZUS?
Może, ale tylko wtedy, gdy stanowisko wymaga odzieży roboczej, a kwota wynika z wyliczenia kosztów prania. Jako specjalistka BHP przygotowuję regulaminy odzieży roboczej, a kwoty z nich trafiają potem do biura rachunkowego. Pokazuję, kiedy ekwiwalent jest zwolniony, jak go wyliczyć, kto go nie dostaje, jak go pomniejszać za nieobecności, co zrobić z miesiącami sprzed regulaminu i jakie dokumenty przekazać biuru rachunkowemu do listy płac.
Spis treści
Kiedy ekwiwalent za pranie jest wolny od podatku i składek?
Gdy własna odzież pracownika może się zniszczyć albo mocno zabrudzić, a także ze względu na wymagania technologiczne, sanitarne lub BHP, pracodawca musi dać mu odzież i obuwie robocze (art. 237⁷ § 1 Kodeksu pracy). Ich pranie też jest obowiązkiem pracodawcy (art. 237⁹ § 2).
Jeśli pracodawca nie może zapewnić prania, może je wykonywać pracownik. Warunek: pracodawca wypłaca mu ekwiwalent pieniężny „w wysokości kosztów poniesionych przez pracownika” (art. 237⁹ § 3 Kodeksu pracy). Wyjątek: odzieży skażonej środkami chemicznymi, promieniotwórczymi albo materiałami biologicznie zakaźnymi nie wolno dać pracownikowi do prania (art. 237¹⁰ § 2). Tę pierze pracodawca, więc ekwiwalent nie wchodzi w grę.
Taki ekwiwalent to świadczenie z przepisów BHP, więc:
- podatek - jest wolny od PIT, bo zwolnione są ekwiwalenty przysługujące na podstawie przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, jeżeli zasady ich przyznawania wynikają z ustaw (art. 21 ust. 1 pkt 11 ustawy o PIT). Zasady przyznawania ekwiwalentu za pranie wynikają z Kodeksu pracy;
- składki emerytalna i rentowe - ekwiwalenty pieniężne za pranie odzieży roboczej nie wchodzą do podstawy ich wymiaru (§ 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia w sprawie podstawy wymiaru składek);
- składki chorobowa, wypadkowa i zdrowotna - liczy się je od tej samej podstawy co emerytalną i rentowe (art. 20 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej), więc ekwiwalent nie wchodzi też do ich podstawy.
Zwolnienie działa, gdy stanowisko naprawdę wymaga odzieży roboczej, a kwota odpowiada kosztom prania. Gdy stanowisko nie wymaga odzieży roboczej, od całego ekwiwalentu trzeba pobrać zaliczkę na podatek i zapłacić od niego składki. Gdy kwota nie wynika z wyliczenia kosztów, ZUS traktuje ją jak ryczałt i dolicza do podstawy składek, a urząd skarbowy może zakwestionować zwolnienie z podatku.
Tak samo traktowany jest ekwiwalent za używanie własnej odzieży i obuwia roboczego (art. 237⁷ § 4 Kodeksu pracy): rozporządzenie składkowe wymienia go w tym samym punkcie co ekwiwalent za pranie.
Ile wynosi ekwiwalent za pranie? Wyliczenie, które obroni się przy kontroli
Przepisy nie podają kwoty. Mówią tylko, że ekwiwalent ma pokryć koszty pracownika. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej potwierdził w czerwcu 2026 r., że kwotę można ustalić na podstawie udokumentowanej kalkulacji kosztów prania zapisanej w wewnętrznym regulaminie, osobno dla grup stanowisk o podobnym zabrudzeniu. Nie musisz zbierać rachunków od każdego pracownika (interpretacja indywidualna 0114-KDIP2-2.4011.49.2026.1.AS).
Kwota „z sufitu” to inna historia. W interpretacji z lipca 2022 r. ZUS uznał, że ryczałt w stałej miesięcznej wysokości, wypłacany bez względu na faktyczne koszty, wchodzi do podstawy składek, nawet jeśli pracodawca nazwał go ekwiwalentem (omówienie interpretacji ZUS WPI/200000/43/698/2022). W tej samej interpretacji ZUS wskazał, że ekwiwalent nie wchodzi do podstawy składek, gdy odpowiada skalkulowanym wydatkom na prąd, wodę i środek piorący, z uwzględnieniem zmian cen i zużycia sprzętu. Okrągłe 100 zł bez żadnego wyliczenia trudno więc obronić.
Przykład wyliczenia ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej
Komplet to bluza i spodnie, prane po każdym dniu pracy w pralce automatycznej, w 60°C, w domu pracownika. Ceny i zużycie poniżej to przykładowe założenia - w swoim wyliczeniu wpisz ceny prądu i wody z miejscowości, w której pracownicy mieszkają.
| Składnik jednego prania | Koszt |
|---|---|
| Prąd: 1 kWh × 1,20 zł | 1,20 zł |
| Woda i ścieki: 0,05 m³ × 20 zł | 1,00 zł |
| Środek piorący: 1 porcja | 1,00 zł |
| Zużycie pralki: cena pralki 2000 zł ÷ (10 lat × 250 prań rocznie) | 0,80 zł |
| Razem jedno pranie | 4,00 zł |
Przy 21 dniach pracy w miesiącu: 4,00 zł × 21 = 84 zł miesięcznie. Takie wyliczenie dołącz do regulaminu jako załącznik i sprawdzaj je raz w roku albo wtedy, gdy wyraźnie zmienią się ceny prądu, wody czy środków piorących.
Ten sam mechanizm działa przy ryczałcie za pracę zdalną: przepis wyłącza z podatku i składek kwotę odpowiadającą kosztom, a nie dowolny dodatek. Pisaliśmy o tym w tekście Ryczałt za pracę zdalną: obowiązek, wyliczenie, sprzęt, podatek i ZUS.
Pracownik bez odzieży roboczej, np. w biurze - to już wynagrodzenie
Pracodawcy chcą czasem płacić ekwiwalent wszystkim pracownikom, także tym bez odzieży roboczej. Problem pojawia się przy stanowiskach, na których nikt się nie brudzi i nie ma narzuconego stroju: biuro, sekretariat, recepcja.
W tej samej interpretacji KIS z czerwca 2026 r. firma chciała płacić ekwiwalent za pranie także pracownikom pozostałych działów produkcyjnych i administracji, przy „standardowym zabrudzeniu” odzieży. Dyrektor KIS uznał, że skoro z wniosku nie wynikało, by na tych stanowiskach odzież robocza była wymagana, ekwiwalent jest dla nich zwykłym przychodem ze stosunku pracy, a firma musi pobrać od niego zaliczkę na podatek. Organ zwrócił też uwagę, że odzież robocza to węższe pojęcie niż odzież służbowa, np. firmowa koszula z logo.
Ekwiwalent dla stanowiska bez odzieży roboczej to dodatek do pensji, a nie ekwiwalent. Rozporządzenie składkowe wyłącza z podstawy tylko ekwiwalenty za pranie odzieży roboczej, więc taki dodatek wchodzi też do podstawy składek ZUS. Chcesz go płacić? Możesz, tylko licz go jak wynagrodzenie.

Urlop, choroba, niepełny etat - jak pomniejszać ekwiwalent?
Kodeks pracy nie mówi, jak liczyć ekwiwalent za miesiąc z nieobecnościami. Wynika z niego tylko tyle, że ekwiwalent ma pokryć koszty prania. Kto nie przychodzi do pracy, ten nie pierze odzieży roboczej. Zasadę pomniejszania zapisujesz więc w regulaminie, a biuro rachunkowe stosuje ją na podstawie ewidencji czasu pracy.
Najbezpieczniej: koszt prania razy dni pracy
Najbezpieczniej liczyć ekwiwalent jako koszt jednego prania razy liczba dni przepracowanych w miesiącu. Pracownik w miesiącu z 21 dniami roboczymi był 8 dni na urlopie:
- dni pracy: 21 - 8 = 13,
- do wypłaty: 13 × 4 zł = 52 zł.
Ten sam wynik daje reguła „1/21 kwoty miesięcznej mniej za każdy dzień nieobecności”: 84 zł - 8 × 4 zł = 52 zł. Ale tylko w miesiącu, który ma 21 dni roboczych. Liczba dni roboczych zmienia się z miesiąca na miesiąc, więc przy stałej kwocie 84 zł i odliczaniu 1/21 pracownik raz dostaje więcej, a raz mniej, niż wydał na pranie.
Zdarzają się też regulaminy z limitem, np. do 5 dni nieobecności w miesiącu bez pomniejszenia. To ułatwia pracę biuru rachunkowemu, ale zbliża ekwiwalent do stałej kwoty, którą ZUS w interpretacjach z 2021 i 2022 r. uznał za ryczałt wchodzący do podstawy składek. W interpretacji z marca 2021 r. ZUS napisał wprost, że kwota jednakowa dla wszystkich pracowników nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów prania (omówienie interpretacji ZUS WPI/200000/43/118/2021).
Niepełny etat: licz dni pracy, nie ułamek etatu
Ekwiwalent wylicza się od jednego prania, a pranie wypada po każdym dniu pracy. Pracownik na pół etatu, który przychodzi codziennie na 4 godziny, pierze tyle samo razy co pracownik na pełnym etacie. Pracownik na pół etatu, który pracuje 2-3 dni w tygodniu, pierze rzadziej.
Dlatego przy niepełnym etacie też liczysz kwotę od liczby dni pracy w miesiącu (4 zł × liczba dni), a nie mnożysz 84 zł przez wymiar etatu.
Zaległy ekwiwalent za pranie odzieży roboczej - wyrównanie z pensją
Bywa, że pracownicy piorą odzież roboczą w domu od miesięcy, a regulamin z kwotami powstaje dopiero teraz. Obowiązek wypłaty ekwiwalentu nie bierze się jednak z regulaminu, tylko z Kodeksu pracy (art. 237⁹ § 3). Regulamin ustala jedynie kwotę i zasady.
W praktyce wygląda to tak:
- odrębny regulamin albo zarządzenie wchodzi w życie w dniu, który w nim wskażesz, ale nie wcześniej niż w dniu podania go do wiadomości pracowników, więc nie wpisujesz na nim daty wstecznej (jeśli zasady wpisujesz do regulaminu pracy albo regulaminu wynagradzania, zaczynają obowiązywać po 2 tygodniach od podania do wiadomości, art. 104³ § 1 i art. 77² § 6 Kodeksu pracy),
- w regulaminie zapisujesz, od kiedy przysługuje ekwiwalent (od dnia, od którego pracownicy sami piorą odzież roboczą), i że należność za miesiące przed jego wejściem w życie wypłaca się jednorazowo z najbliższą pensją,
- kwotę za te miesiące liczysz według tych samych zasad, łącznie z pomniejszeniem za nieobecności.
Takie wyrównanie to ten sam ekwiwalent za pranie, tylko wypłacony później. Ani art. 21 ust. 1 pkt 11 ustawy o PIT, ani § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia składkowego nie uzależniają zwolnienia od terminu wypłaty. Warunek jest ten sam co przy bieżącym ekwiwalencie: kwotę za każdy miesiąc musisz wywieść z kosztów prania i z ewidencji dni pracy. Wtedy wyrównanie nie wchodzi do podstawy składek i nie korygujesz zaległych deklaracji ZUS. Przy dłuższych zaległościach pamiętaj, że roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne (art. 291 § 1 Kodeksu pracy). Sposób zapisania wyrównania na liście płac ustal z księgową, zanim lista pójdzie do wypłaty.
Zanim wprowadzisz regulamin, skonsultuj go z pracownikami albo ich przedstawicielami. Przydział odzieży i obuwia roboczego jest jedną ze spraw, które pracodawca musi konsultować (art. 237¹¹ᵃ § 1 pkt 4 Kodeksu pracy).
Lista płac - co musi dostać biuro rachunkowe?
Na liście płac ekwiwalent idzie jako osobny składnik, obok wynagrodzenia, a nie jako jego część. Biuro rachunkowe nie dolicza go do przychodu do opodatkowania ani do podstawy składek. Wyrównanie za wcześniejsze miesiące opisuje osobno, z okresem, którego dotyczy.
Żeby to zrobić i mieć czym się bronić przy kontroli, biuro potrzebuje od Ciebie kilku dokumentów:
Najczęstsze pytania o ekwiwalent za pranie odzieży roboczej
Ile wynosi ekwiwalent za pranie odzieży roboczej w 2026 roku?+
Przepisy nie podają kwoty. Ustalasz ją z kosztów prania: prądu, wody ze ściekami, środka piorącego i zużycia pralki. W przykładzie wychodzi 4 zł za jedno pranie, czyli 84 zł miesięcznie przy 21 dniach pracy.
Czy od ekwiwalentu za pranie płaci się składki ZUS?+
Nie, jeśli stanowisko wymaga odzieży roboczej, a kwota odpowiada kosztom prania (§ 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia składkowego). Stała kwota bez wyliczenia albo wypłata dla stanowiska bez odzieży roboczej wchodzi do podstawy składek.
Czy ekwiwalent za pranie należy się za dni urlopu i choroby?+
Przepisy tego nie rozstrzygają, bo ekwiwalent ma pokryć koszty prania, a podczas nieobecności pracownik odzieży roboczej nie pierze. Zasady zapisujesz w regulaminie. Najbezpieczniej płacić koszt jednego prania za każdy dzień przepracowany w miesiącu.
Czy ekwiwalent za pranie trzeba wypłacać co miesiąc?+
Kodeks pracy nie podaje terminu. Najwygodniej co miesiąc, razem z pensją. Firma, która pytała KIS w 2026 r., planowała wypłaty co kwartał. Organ tego nie zakwestionował, choć osobno się do tej kwestii nie odnosił.
Czy można wypłacić zaległy ekwiwalent za pranie?+
Tak. Obowiązek wynika z Kodeksu pracy, a nie z regulaminu, więc za miesiące, w których pracownik prał odzież roboczą sam, wypłacasz wyrównanie. Roszczenia pracownika przedawniają się po 3 latach od wymagalności.
Pamiętaj: ekwiwalent za pranie jest bez podatku i bez ZUS tylko na stanowiskach, które wymagają odzieży roboczej, i tylko w kwocie, którą da się wywieść z kosztów prania. Wyliczenie dołącz do regulaminu, nieobecności rozliczaj według zapisanej zasady, a zaległe miesiące wypłać jako wyrównanie.
Jeśli chcesz, żeby listy płac z ekwiwalentami prowadził ktoś za Ciebie, kadry i płace możemy prowadzić razem z księgowością dla firm. Napisz albo zadzwoń, a ustalimy, czego potrzebujesz.

